GURE HARREMANEN ETA BIOLENTZIAREN ARTEKO LOTURAZ HAUSNARTZEN

Posted on

“Elkarrekiko mesfidantza egoera honetan, egoerari aurre hartzea da norberak bere burua babesteko duen erarik arrazoizkoena; hau da, indarraren edo maltzurkeriaren bidez, ahalik eta pertsona gehien ahal bezain beste denboraz menperatzea, bera mehatxatzeko gaitasuna duten indarrekin amaitu arte.” – Hobbes, 1651

Aurreko sarrerei jarraiki, kapitalismoaren baitako egunerokotasuna eta harremantze eredua arrotzak zaizkigun heinean, biolentoa zaigun errealitate baten pean bizi garela ondoriozta dezakegu: burgesiaren dominazio sistemaren baitan arrotza zaigun bizimodua daramagu (egunero klasera edota lanera joan beharra, errutina monotonoa…); harreman hutsal eta efimeroek dakarzkiguten etengabeko buruhausteak jasan behar ditugu; emakumeok gure etengabeko gutxiespenari aurre egin behar diogu subjektu debaluatu gisa; errealitate hauxe bera irauli nahi dugunok jazarpen politikoa jasan behar dugu burgesiaren errepresio bortitzari aurre eginez… irudika ahal dezakegu benetan kapitalismoaren baitan biolentziarik gabeko formarik?

Denok denon aurka jokatzen dugun gizarte eredu honetan, subjektibitate burgesak norbere nahi indibidualak lehenestera garamatza, biolentziaren (izan fisikoa edo ez) forma anitzen bitartez nahi horiek inposatzeko zilegitasuna dugula sinestaraziz. Funtsean, jasaten dugun bizimodu bortitz eta biolento hori gure subjektibitatean islatzen da, hainbat jarrera oldarkor izatera iristen garelarik. Gainera, gainontzekoak objektu edo merkantzia gisa atzematen ditugunez, ez gara kontziente albokoei eragin diezazkiekegun ondorioez. Kapitalismoaren baitan, gaur egun ematen den biolentziaren forma ezberdinen hainbat adibide jar ditzakegu, muturrekoak direlarik bisualenak: bortxaketak, gerrak, torturak, erailketak…

Hortaz, biolentziaz hitz egiten dugunean ezin dugu pentsatu kasu konkretu batzuetaz ari garela, sistematizatuta dagoen fenomeno bati buruz baizik, kapitalismoari zuzenean lotuta agertzen zaiona. Burgesiak langileria bere menpe mantentzeko erabiltzen du biolentzia, gure antolakuntza politikorako gaitasuna murrizteko, alegia. Dena dela, horrek ez du esan nahi burgesiak biolentzia kapitalista soilik martxan jartzen duenik bere eskuetan duen botere politikoa kolokan ikustean, zeharkako mekanismo koertzitiboak ere baliatzen baititu une oro: soldatak jaistea, hezkuntza erreformak, emakume langilearen sexualizazioa areagotzea… Hertzainak taldeak dioen bezala, gerrara ohitu zintezke, baina gerra egon badago: langileriak botere politikoa eskura ez dezan sistematikoki antolatutako gerra. Are gehiago, berezkoak zaizkion mekanismoak ez ezik, langile klasearen barruan biolentzia hori eman dadin hezten gaitu burgesiak, eta beraz, langileriaren baitan ematen diren bortizkeria kasuak ere indarkeria burges horren baitan kokatu behar ditugu: gure arteko gutxiespenak, bortxaketak, jipoiak… Gerra politiko honetan, argia da gure arteko erasoek jokatzen duten papera: batetik, etsaiaren nagusitasuna bermatzea, berau kolpatu ordez, elkar zanpatuz. Errealitate kapitalistaren betikotzea bestetik, langileria subjektu politiko gisa antolatu ez, eta gainera, bere potentzialitate iraultzailea garatzea galaraztea. Hemen kokatu behar ditugu, hain zuzen ere, langile klasearen barruan dauden subjektu debaluatuen kontra sistematikoki antolatutako biolentzia guztia: homosexualen kontrako biolentzia fisiko zein sinboliko guztia, transexualen aurkakoa, beltzak kolpatzen dituena, aniztasun funtzionala dutenen aurkakoa, emakume langileak gutxiesten duena… Edozein kasutan, berezitasunak berezitasun, aipatu kasu guzti hauek, biolentzia kapitalistaren agerpen modura baino ezin daitezke ulertu. Beraz, ondorengo lerroetan emakume langilearen kontrako biolentziaren  espezifidadeei helduko diegu, honakoak isolatzetik urrun, osotasun kapitalistaren baitan ulertzeko ahaleginez.

“Naturak esklabo bilakatu ditu gure emakumeak. Senarrak bere emazteari honakoak esateko eskubidea du: Andrea, zu ez zara aterako! Andrea, zu ez zara Komediara joango! Andrea, zuk ez duzu honako pertsona ikusiko!,  finean; Andrea, zu neure jabetzakoa zara, gorputzez eta arimaz!” Napoleon, 1804

Lehenik eta behin, emakume langilearen kontrako biolentzia ulertze aldera, funtsezkoa zaigu subjektu honen eraikuntza sozial eta historikoari erreparatzea. Bestela esanda, kapitalismoa osotasun sozial eta historikoa den heinean, aurreko formazio sozialetan zeuden zapalkuntza modalitateak xurgatu egin ditu, betiere azken instantzian, ekoizpen harremanek determinatu dutelarik honako prozesua. Jabetza pribatuaren  sorreratik zein klase antagonismoaren agerpenetik emakumearen aurkako zapalkuntza konfiguratuz joan da historian zehar, formazio sozial bakoitzaren interesei eratzunez. Historian zeharreko espresio ideologikoei jarraiki, argi geratzen da nola emakumearen irudi soziala bere gaitasun biologikoen inguruan izan den eraikia, gizartean bete behar duen papera seme-alabak edukitzera mugatuz. Azpimarratu behar dugu, baina, hurrengo lerroetan emakumearen paper soziala definitzen duten zenbait adierazpen zerrendatuko ditugun arren, berauen testuinguru historikoan baino ezin direla bere osotasunean ulertu.

Gizarte esklabistetan, erabat baztertutako izakia zen emakumea (gizakia zela ukatzen baitzuten batzuk). Filosofo grekoen misoginia agerikoa zen, gizartearen antolakuntza sozio-politikoa honen erreprodukzioaren mesedetan jarriz: horra hor Hipokrates izeneko filosofoaren baieztapena, “emakumea bere sabelaren menpe egon behar dela” esanez. Urteak aurrera egin ahala, gizarte erromatarretan topatzen dugun irudia ez zen hortik asko urruntzen. Zuzenbide Erromatarrak emakumearen borondate propioa ukatu eta bere aita zein senarraren tutoretzapean kokatu baitzuen. Estatu erromatarraren erlijio ofiziala zen kristautasunaren eskutik, emakumearen muturreko gutxiespena indartu zen, honetan eragin zuzena izan zutelarik filosofo zein teoriko kristauek. San Juan Crisostomoren hitzak ezin argiagoak dira: “basapizti guztien artean, ez dago emakumea bezain kaltegarririk”. Akinoko Santo Tomas ere argia izan zen auzi honekin, bere idazkietan ondorengo hitzak jasotzen direlarik: “emakumearen patua gizonaren eraginpean bizitzea da, hori gabe ez baitu autoritate propiorik”. Mende  askoren bueltan, garatu eta hegemoniko bihurtu zen formazio sozial feudala, zeinetan familiaren instituzioak  pisu nabarmena zuen ekoizpenaren erregulazio eta antolamenduan. Nekazal familiaren baitan ekoizpena eta erreprodukzioa bateratzen ziren, eta emakume morroiak ekoizpenean parte hartu arren, ezin ukatu mende luzeetako eraikuntza kulturala dela medio, seme-alaben gaineko erantzunkizun osoa sozialki inposatu zitzaiola.

Azkenik, feudalismotik kapitalismora igarotzean emakumearen zapalkuntzaren nolakotasunean aldaketa nabarmenenak gauzatu ziren. Jatorrizko akumulazioarekin batera (jabetza komunalen espropiazio sistematikoa) herritar askok euren lurren gainean zuten jabetza komunala galdu zuten, familia ekoizpen fase berrietara moldatu behar izan zelarik: sortzen ari zen kapitalaren akumulaziora. Prozesu luze (eta kontraesankor) honen ondorioz familiak ekoizpen prozesuan funtzio konkretuak betetzeari utzi zion, bere funtzio nagusia erreprodukzioaren inguruan konfiguratuz: bai lan indarraren erreprodukzioa, eta bai, belaunaldien erreprodukzio biologikoa ere. Horrela, feudalismo garaiko familia patriarkala suntsitu arren, honakoaren zenbait elementu bereganatu zituen burgesiak, langile familiaren elementu berriekin nahastuz. Prozesu honetan, paper berezia izan zuen familia patriarkalari lotutako ideologia guztiak (testu erlijioso eta erritualak), gizon langileek familia eredu berria onar zezaten limurtzeko: bere etxearen jaun eta jabe zen gizon morroia, errealitate kapitalistaren gaineko kontrol materialik ez zuen gizon asalariatua bihurtu baitzen. Gizon langileak bere burua patriarka klasikoaren parean koka zezakeen, familia biziraun zedin beharrezkoak zituen erreserben kontrola bere eskuetan zituela pentsatuz, egiazki, bere zein familiakideen lan indarra erreproduzitzeko bizibideak baino ez zituenean.  Horrez gain, gizon zapalduak gizon zapaltzaileen zenbait ideal eta baloreekin identifikatzea bultzatu zuen burgesiak. Haatik, aipatutako prozesuaren motorea ez zen ideologia patriarkalaren erreprodukzio hutsa izan, honakoak bere interes materialaren mesedetan funtzionatzen baitzuen: funtsean, lan indarraren erreprodukzioa bermatzea baitzen bere jomuga.

Hau guztia dela eta,  kapitalismoan emakumearen rol soziala ezin dugu inolaz ere banandu prozesu historikotik. Horrela, emakume langilearen gutxiespen eta berauk egindako lanen baliogabetasun politikoa, aurreko ekoizpen moduetako aztarnen ondorio dira, kapital harremanek bere egin eta birformulatu dituztenak. Gaur egungo formazio sozialean, oraindik jarraitzen du izaten emakumeen identitatearen eraikuntzan besteen (seme-alaba, bikotekide, lagunen…) erreprodukzioaren gaineko ardurak pisu nabarmena. Horrez gain, bere gaitasun biologikoari so egin behar dion subjektua da, gizartearen biziraupen demografikoaren bermea baita. Honen erregulazio zuzena egikaritzen du burgesiak abortorako legea, amatasun politikak, familia planak eta abarren bitatez, emakume burgesa bere gaitasun biologikoetatik askatzeko kapaz izan arren, emakume langilea bere gorputzari gero eta estuago lotuz.

Kapitalismoan, baina, bada emakumearen rol sozialak sufritzen duen eraldaketa berria. Izan ere, feminitatearen eraikuntza modernoa, amatasunaren inguruan ez ezik, emakumearen sedukzioaren inguruan ere altxatzen da. Sedukzioaren kulturaren garapena prozesu gorabeheratsua izan arren (jarrera erreakzionarioekin, II Mundu Gerraren bueltan, kasu),  60. hamarkadatik aurrera muturreko sexualitatea eta plazerraren aldarria imaginario sinbolikoaren zentroan kokatu ziren. Dena dela, kapitalismoak emakumea eta gizonaren sexualitateak bereizi zituen: gizonaren sexualitatea geldiezina eta indartsu bezala konfiguratu zuen heinean, emakumea horren mesedetan dagoen gorputz pasibo eta hiper-sexualizatu gisa eraiki baitzuen. Horrenbestez, kapitalismoaren azken hamarkadeetan emakumeen gorputzaren hiper-sexualizazioaren fenomeno berri baten aurrean topatzen gara, berauen gorputzen muturreko merkantilizazioan deribatu dena. Gauzak horrela, gertukoen zaintza eta erreprodukzio biologokoaz arduratzea ez da emakumearen funtzio sozial bakarra;  izan ere, kapitalismo garaikidean bizitzen duen erabateko gutxiespena ezin baita soilik horren bidez azaldu. Horrez gain, emakumea plazer makina izateko da hezitua; are gehiago, bere gorputzaren muturreko sexualizazioaren gainkarga ematen da, sexualitatearen industria oso bat bere inguruan artikulatuz. Honek guztiak, nola ez, sekulako eragina du gizakien jokaera sozialetan, bakoitzak egin ahal/ezin duena erregulatuz. Gainera, guzti honek emakumearen zaurgarritasuna dakar bere baitan, emakumea sistematikoki eta inpunitate osoz, zanpatua, epaitua, kontsumitua, erasotua, bortxatua eta eraila izan daitekeen subjektu modura eraikiz. Ondorengo lerroetan, emakumeen gorputzen merkantilizazioaren bi adierazpenei helduko diegu, emakumearen irudiaren eraikuntza ideologikoan sekulako eragina dutenak: prostituzioa eta pornografiari.

“Bere bizitzaren agintea hartzen duena naiz, gizarte madarikatu baten harrikadak jasaten dituena, ordena hau zalantzan jartzeagatik, baina bere haserrea idatzirik utzita, lurpean amaitu zuena bezain madarikatua.” – La IRA, 2016

Prosituzioa kapitalismoa garatu aurretiko ekoizpen formetan existitzen bazen ere, kapitalismoan berregituratu egiten da, ezaugarri eta izaera berri bat garatuz. Izugarrizko gorakada izateaz gain, industria zabal interkonektatu bat bilakatu da, funtzionatzeko forma propioarekin eta ekonomia legal eta ilegalaren artean kokatuz.  Beraz, prostituzioa, eta honekin batera pornografia, egun ezin ditugu jabetza pribatuaren eta merkantilizazioaren logikatik at ulertu. Zerbitzu hauetan, emakumearen gorputza eta sexualitatea objektu kontsumigarri bihurtzen dira, zehatzago esatearren, merkantzia soil bihurtzen dira, erabilera balio bat (gizonezkoaren sexu-grina asetzea) eta truke balio bat (ordaintzen zaion diru-kopurua) dutelarik. Prostituzioak eta pornografiak, finean, emakumeen gorputza gizon batengandik indibidualki kontsumitua izan daitekeen merkantzia bihurtzen dute.

Kapitalismoak gizakiaren nahi oro merkatuaren logikan txertatzeko joera du; klase dominanteak, hots, bugesiak, merkantzien ekoizpen eta salerosketa bidez kapitala metatzeko helburua duelarik. Gauza bera gertatzen da emakumezkoen gorputzarekin. Gizonezkoen desio sexualak baliatuz, emakumearen gorputza merkatuaren esferan txertatzen du kontsumigarria den merkantzia bilakatuz eta jabetza pribatuaren logika erreproduzituz, beste edozein produktu izango balitz bezala (mahai bat edota ordenagailu bat, adibidez).  Izan ere, gizon batek prostituta baten zerbitzuak erosten dituenean, bere jabetza pribatu bilakatzen du denbora tarte mugatuan bada ere; honekin nahi duena egiteko askatasuna duelarik. Merkatuaren logikari jarraiki, erosle batek merkantzia bat dagokion prezioan erosten duenean, bere jabetza izatera igarotzen baita, eta merkantzia hori nahi duen moduan kontsumitzeko eskumena dauka.

Prostituzioaren edota pornografiaren existentzia hutsa, gainera, emakume langilearen zapalkuntzaren gainean sostengatzen da, bereziki azken hamarkadetan esleitu zaizkion objektibizazio eta sumisotasunaren hari ez hain finaren gainean mantentzen baita orekan. Finean, prostituzioak ondorengoa asumitzen du: emakume langileak gizon kontsumitzailearen (langilea izan daitekeena edo ez) sexu-grina asetzeko betebeharra du, desio sexualak asetzeko objektu bilakatuz, eta bere desio propioak albo batean utziz. Azken instantzian, gizonezko batek prostituta baten zerbitzuak ordaintzen baditu, bere desioak asetzeko egiten du, berak aurrera eraman nahi dituen praktikak egitera eskatuko edota behartuko du, berak jarriko ditu jokoaren arauak, bere plazerra kokatzen da erdigunean;  eta prostituta hau asetzeko objektu bilakatzen da, bere interesak, plazerrak edota gizatasunak berak garrantzia guztia galtzen dutelarik. Prostituzioa beraz, ezin dugu inolaz ere bi subjektuen arteko elkarrekikotasun ekintza bat bezala ulertu. Horrela, burgesiak historikoki emakumeak jasan duen zapalkuntza erabiltzen du sexuaren industriaren baitan etekin gehiago ateratzeko.

Kontuan izan behar dugu, gainera, bi zerbitzu hauek egungo gizartean izugarrizko dimentsioa hartzen dutela: estatu espainiarrean, gutxi gora-behera, gizonezkoen %40ak egiten du prostituzioaren eskaria; eta pornografiari dagokionean berriz, 2016an 91.000 milioi bideo ikusi ziren soilik web orrialde bakarrean, ia 4.600 milioi ordu inbertituz pornografiaren kontsumoan. Ondorioz, bi industria hauek egungo gizartean duten eragina izugarria da, eta imajinario kolektiboa eraikitzeko garaian duten paperak garrantzia ukaezina dauka.

Sexualitatearen industriak, beraz, berebiziko garrantzia du sistema kapitalistan. Batetik, burgesiak izugarrizko etekinak ateratzen ditu honetatik (ikusi dugu zelako kontsumo-maila duten biek). Bestetik, esan bezala, pornografiak eta prostituzioak imajinario kolektiboan eragiteko gaitasun izugarria dute. Izan ere, bi zerbitzu hauek emakumearen objektibizazioaren eta hipersexualizazioaren materializazio garbia dira, ideia hau erreproduzitzen eta elikatzen dutelarik aldi berean. Emakumea plazerra emateko makina bezala ikustarazten dute, inongo desio propiorik, erabakitzeko ahalmenik, edota subjektibitaterik gabe. Horretaz gain, gizontasun eredu konkretu baten ideia ere erreproduzitzen dute, gizontasun basati batena hain zuzen, kontzientzia maskulinotik biolentziaren eta onarpenaren mugak ezabatzera iristeraino. Horrela, burgesiak sexu industriaren bitartez kapitala metatzeaz gain, emakumetasun eta gizontasun eredu batzuk inposatzen ditu,  langile klaseak burgesiari komeni zaizkion moduko harreman konkretu batzuk garatzeko. Aurrerago sakonduko dugu honetan, baina.

Langile klasea bere erreprodukzioa bermatzeko lan-indarra saltzera behartuta dagoen testuinguru honetan, emakume langileak, azken aukera bezala, bere gorputzaren eta sexualitatearen salmenta dauka. Izan ere, sexuaren banalizazioa eta plazerraren hiperbalorizazioa sustatzen duen sistema honetan, emakume langileak beti izango du aukera diruaren trukean gizon frustraturen baten sexu-grinak asetzeko; emakume langileak,  beti izango du aukera bere gorputza merkatuaren logikan txertatu eta objektu desiragarri gisan saltzeko. Sarritan prostituzioa aukera pertsonal bat bezala saldu nahi badigute ere, aukeratzeko pribilegioa duten prostitutek ehuneko oso baxu bat osatzen dute, prostituzioan sartzen diren emakumeen gehiengoak beste lanik topatzen ez duelako edota muturreko pobrezia pairatzen duelako egiten baitu. Gainera, inondik inora ezin dugu zerbait askatzaile bezala ulertu emakumearen objektibizazio eta hipersexualizazio gordinean oinarritzen den praktika bat.

“Emakumezkoen eta nerabeen aldizkarietan, ugariak dira porno izarrei zein sexuaren industrian egoteaz pozik dauden pertsona prostituituei buruzko erreportajeak. Sex-shopetan saltzen diren tresnak probatu eta promozionatu egiten dira. Horrela, beren bizitzekin ongi senti daitezen, emakumezko zein nerabeak praktika sexual berriak bere egitera eta sexuaren industriak agindutako produktuak erabiltzera behartzen dira. Beharrezkoa da guztia probatzea baita sodomiaz, aurpegi eiakulazioaz zein sarketa hirukoitzaz disfrutatzen ikastea ere.” – Poulin, 2009

Hau horrela, bai prostituzioa eta bai pornografia biolentziaren materializazio garbiak dira. Izan ere,  bortxaketak, hitzezko erasoak, psikologikoak, begirada lizunak, eta finean, genero biolentzia guztia,  prostituzioak eta pornografiak erreproduzitzen eta elikatzen duten kontzeptuan oinarritzen dira, besteak beste: emakumea objektu sexual gisa perzibitzean. Sexuaren industriak gizontasun eta emakumetasun hegemonikoaren kodigoen eraikuntzan paper garrantzitsuarekin kolaboratzen du, emakumeen kasuan, prostituzioan edota pornografian exigitzen zaizkien jokamoldeak egunerokotasunera traszenditzen dutelarik, eta horrela, femeninotasunaren zentroan ondorengoa jarriz: gizonezkoen erabileraren mesedetan eraikitako sexualitatea. Zenbat aldiz sentitu dugu sexu-harremanak izaterakoan, dena “ondo” egitearen presioa? Harreman heterosexualetan, gizonaren plazerra %100ean bilatzekoa? Edota sexuan fin ibili ezean, beste norbaitengatik ordezkatuko gaituenaren sentsazioa?

Esan bezala, prostituzioak eta pornografiak emakumea objektu sexual bilakatzen duten momentutik, eta honen gorputza gizonaren disposiziora kokatzen duten unetik, biolentzia harreman gisan baino ezin ditugu ulertu. Honetaz gain, ekintza hauetan ematen diren erasoak imagina ezinezko intentsitatea dute, emakumearen subjektibitatean zuzenki eraginez. Prostituzioan adibidez, sarritan, egin nahi ez dituzten praktikak egitera behartuak izaten dira prostitutak, askotan praktika biolentoak izanik, edota gau bakarrean 20 bezero baino gehiago izatera behartuz. Pornografian ere, asko dira hitzartu gabeko praktikak egitera behartu dituzten aktoreen testigantzak, edota bagina eta uzkiak une oro minduta dituzten emakumeak, infekzioak eta zauriak dituztenak edota bagina artifizialki handituta dutenak aldi berean bi zakilen penetrazioa jasan ahal izateko.

Prostitutek eta porno aktoreek jasaten duten biolentzia inplizitu honetaz gain, ordea, biolentziaren forma esplizitua ere hauteman ditzakegu, pornografian bereziki. Material pornografikoaren zati handi batek, esan bezala, biolentziaren forma esplizituak erabiltzen ditu; ikuslea praktika agresiboekin kitzikatuz. Betiere, gizon kontsumitzaileak jasotzen duen mezua biolentzia forma horrek emakumeei plazerra ematen diela izanik. Honen adibide garbiak dira pornografian hain normalizatuak dauden praktikak, edozeinek kontsumitzen dituenak: penetrazio bikoitza; “sellamiento” deritzon praktika, zeinak emakumearen zulo guztietan zakila sartzean datzan; taldeko bortxaketak; bukkakeak… biolentzia honen intentsitatearen inguruko ideia bat egitearren, esan beharra dago emakume aktore askorentzat jasangaitzak direla praktika hauek, askok drogak behar dituztelarik praktika hauek burutzeko. Hau horrela, eta pornografiak egun daukan hedapena ikusirik, desioak eraikitzeko tresna perfektua bilakatu da. Beharrezkoa da, beraz, pornografiaren eta biolentzia sexualaren arteko lotura azpimarratzea, pornografiak biolentzia normalizatzeko eta gizonezko ikusleei ideiak emateko duen gaitasuna ikusiz.

Honek guztiak, beraz, izugarrizko eragina dauka langile klasearen imajinario kolektiboan, emakume langilearen objektibizazio zein hipersexualizazioa normalizatuz, eta honen aurkako biolentziarako premisak ezarriz.  Emakumetasun irudi honek, azkenean, emakume langilea zaurgarritasun egoera konstantean bizitzera kondenatzen du, emakume talde oso txiki batek, emakume burgesak hain zuzen, soilik duelarik gaitasuna hipersexualizazio kultura honetatik at beste bizitzeko, lanerako edo jarduteko aukerak hautatzeko.

Hau, finean, burgesiak langile klase osoaren aurka egiten duen ofentsiba moduan ulertu behar dugu, izan ere, langile klasean biolentzia normalizatu, eta horrela gure arteko zatiketa ematea lortzen du; gure artean etsaitasun-harreman faltsuak sortuz. Zentzu horretan, emakume langileon kontrako etengabeko erasoak ez ezik, langile klase osoaren aurkakoak direla baieztatu behar dugu: gure arteko zatiketa sozial eta politikoen bitartez, gure antolakuntza politikorako gaitasuna murrizten baita. Horrela, langile klasearen potentzialitate iraultzailea garatu ezinik gaude, eta honek, ezinbestean, errealitate kapitalista bera betikotzen du.

“Pertsona bati bi aukera besterik ez zaizkio geratzen soilik piztia batentzat mesedegarri den egoera baten aurrean jartzen denean: aurka egitea edota basakeriari men egitea.” –Engels, 1845

Aurrez aipatutako guztiak eratzen duen testuinguruan, emakumearen aurkako biolentzia sistematikoa zuzeneko erasoetan materializatzen dira, baita langile klasearen baitan erasoak normalizatu ere.  Ikus dezagun nola ematen den fenomeno hau.

Gure arteko harreman interpertsonalak determinatzen dituen oinarri nagusia kapitalismoa dela esan dugu, eta ondorioz, etsai nagusia burgesia dela identifikatu dugu. Baina biolentzia sexualaren auziak paradigma bat dakar (askotan aurpegiratzen digutena feminismo hegemonikotik): erasotzaileak, maiz, langile klaseko gizonezkoak direla. Auzi honi dagokion heldutasunez heltzeko garaia dela uste dugu, eta emakumeen aurkako biolentzia erradikatu ahal izateko, honen erroa aztertzea beharrezkoa dela deritzogu.

Sexu-abusuei dagokienez, kontziete gara milaka eraso mota bereiz daitezkeela (klase barnekoak zein klase artekoak), baina aitortu behar dugu sexu-abusuen biktima nagusia emakume langilea dela. Batetik, gizartearen gehiengoa langile klaseko kideek osatzen dutenez, emakume langile kopurua emakume burges kopurua baino askoz handiagoa delako (bigarren hau minoria bat baita). Eta bestetik, emakume burgesek baliabide material gehiago dituztelako sexu eraso hauek ekiditeko (izan auzo itxiak, garraio pribatua, segurtasun-indarrak, botere sinbolikoa…) Honek guztiak boterea eta izen ona ematen dio emakume burgesari, eta finean, sexu-abusu bat emateko premisak ahultzen ditu (guztiz erradikatu gabe).

Emakume langileari dagokionez, bi subjektu ezberdinengandik izan daiteke erasotua: gizon burgesa batetik, eta gizon langilea bestetik. Gizon burgesak emakume langilea bortxatzearen inguruko analisi labur bat egitearren, esan dezakegu gizon burgesak, objektiboki, faktore guztiak bere alde dituela: batetik, gizona izateagatik historikoki genero maskulinoari esleitu zaion dominatzaile rola du bere alde, eta bestetik, egungo sistemak bere klase kondizioagatik ematen dion askatasun eta inpunitate osoa du bere menpe dagoen pertsona bati nahi duena egiteko. Testuinguru honetan, gizon burgesak emakume langilearen gorputzaren gaineko kontrol osoa dauka, soilik bere nahiak asetzeko objektu bezala agertzen baitzaio, eta horretaz gain, sistema oso bat du eraikita bere inpunitatea bermatzeko (judizialki zein sozialki).

Guk aztertu nahi ditugun sexu erasoak, ordea, gure klase barnekoak dira, hots, gizon langileak emakume langilea erasotzen duenean ematen direnak. Auzi honek konplexutasun maila altua duenez, eta gure mugez jakitun izanik, honen inguruko analisi xume bat egin nahiko genuke, betiere argi utziz inongo momentutan ez ditugula justifikatu nahi gizon langileek burutzen dituzten erasoak. Garbi esan nahi dugu jarrera hauek kondenatzen ditugula, eta idatzi honen helburua errealitatearen anlisi bat egitea baino ez da, genero-indarkeriaren aurkako borrokan gure aletxoa jarriz.

 

Mende luzeetan egondako emakumearen aurkako zapalkuntza sistematikoak, nahi edo ez, gizonezkoari dominatzaile rol bat ezarri dio, oraindik ere hauen subjektibitatearen parte esanguratsu bat izanik. Baina ezin ditugu emakumezkoen aurkako eraso sexualak soilik premisa abstraktu honetan oinarritu; izan ere, jakina da, feminismoaren gorakadaren ondorioz, gizonezkoen dominatzaile rol hau lausotzeko ahaleginak egin direla (heziketan eginiko erreformak, aspektu laboralean emakumeek irabazi duten presentzia…), eta bortxaketa tasek, ordea, izugarrizko gorakada izan dute azken urteotan. Honek erakusten digu badaudela beste zenbait premisa genero indarkeria baldintzatzen dutenak, historikoki emakumeek jasan duten zapalkuntzaz gain.

Esan bezala, sistema kapitalistak gizartearen gehiengoa (langile klasea) bere lan indarra saltzera kondenatzen duela bizirauteko behar-izanak eskuratu ahal izateko. Honek langile klasea baldintza dohakabetan bizitzera behartzen du: egunaren zati handi bat gustatzen ez zaion eginkizun bati lotuta egotera, eta askotan baldintza jasangaitzetan. Honen adibide dira derrigorrezko lan-orduak, askotan gaizki ordainduak direnak, eta gainera, etengabe norbaiten agindupean ematen ditugunak. Testuinguru honetan, norbere bizitzaren gaineko kontrola ez izatearen sentimenduak eta egunero-egunero asetzen ez gaituen eginkizun bati derrigortasun eta disziplina osoz lotuta egoteak frustrazio maila izugarria sortzen dio langile klaseari. Logikoa da, beraz, frustrazio hau gizon langileengan (bere subjektibitatea eraikitzeko modu patriarkalagatik) gorrotoan eta agresibitatean deribatzen dela, biolentzia erabiltzeko ateak irekiz.

Horrez gain, gizon langilearen egunerokotasun estu honek eta lanerako duen presio honek (eguneko 24 orduak lanaren inguruan pentsatzen eramanez), ez dio abagunerik ematen langile klaseari harreman afektibo-sexualak era egoki eta sanoan garatzeko. Horrela, kapitalismoak harreman sexual a-romantikoak bultzatzen ditu, zeinak maitasun eta elkarrekikotasun  sentimentuetatik oso urrun dauden, eta ondorioz, sexu txarrerako perfektuak diren. Sexu txar honek, esan gabe doa, ez ditu gizon langilearen desio sexualak inolaz ere asetzen; eta hau kapitalismoak biderkatu egiten du, etekin ikaragarria ateraz honetatik. Izan ere, langile klaseak sexurako duen denbora gutxiaz jakitun, komunikabide kapitalistek etengabe irudi sexualekin bonbardeatzen dute gizon langilea (ikusi ditzakezu, baina nori inporta zaio denbora duzun ala ez praktikatzeko?), hauengan sexurako grin sobredimentsionatua sortuz. Ondorioz, gizon langileen zati handi batek eguna sexuan pentsatzen igarotzen du, baina noski, praktikatu gabe. Horrela, testuinguru bortitz honetan, gizon lankegileek, desesperaturik, aukera ikusten duten aldiro haien sexu-grina asentzen saiatzen dira; hau, sarritan, bortxaketan deribatuz.

Ondorioz, kapitalismoak berez sortzen duen frustrazio eta agresibitate sentimenduez gain, frustrazio sexual ikaragarria gehitu behar zaio gizon langilearen subjektibitateari; eta honi guztiari historikoki emakumeak jasan duen gutxiespena erantsiz gero, biolentzia sexualerako joko-zelai perfektuan aurkitzen gara. Gainera, komunikabide kapitalisten eragina ere azpimarragarria da, zeinak emakumeen sexualitatea eta gorputza objektu bilakatzen duen, eta baldintza hauetan, ia mirari bat litzateke gizon langileek emakumeen gorputza eta beharrak errespetatzen ikastea.

Honen aurrean, sistema kapitalistak gizon langile frustratu eta agresiboak sortzearekin batera emakume langile ahul eta zaurgarriak sortzen ditu, hauek ez baitute nahikoa berme ekonomiko bizitza seguru bat mantentzeko. Horrela, emakume langileak etengabeko zaurgarritasun egoeran bizitzera kondenatuak daude. Gainera, sistema kapitalistak presio zuzena eragiten du emakumeengan bikotekidea bilatu dezaten. Sarritan, bikotekidea izatearen desio irrazional baten ondorioz, emakume langileak zenbait konpromezu hartzen ditu, zuzenean bere aurka doazenak: feminitate patriarkalaren formak asumituz, edota euren bikotekideengatik edozein sakrifizio egiteko prestutasuna erakutsiz, adibidez. Honek, finean, zaurgarritasun ezaugarri hori areagotzen du, gizon langileen frustrazioaren aurrean harrapakari perfektua bilakatuz emakume langilea. Guzti honen adibide garbiak dira gazteria langileak harreman sexualak izaten hasten den modua: askotan fabrika abandonatuak, edifizio zaharrak, parke ilun eta bakartiak… izanik sexuan  iniziatzeko leku nagusiak, normalean harreman sexual azkar, indiferente, eta azalekoak ekarriz. Hau horrela, argi utzi nahi dugu beste behin gure helburua ez dela INOLAZ ERE gizon langileen erasoak justifikatzea edota hauekiko erruki-sentimentu bat zabaltzea. Eraso hauek ez dute inolako justifikaziorik, baina bai erro konkretu bat, edo zergaiti bat. Sarrera honekin erro hori zein den konkretatzen saiatu gara, eraso hauek justifikatzetik oso urrun. 

Genero biolentzia sistematikoa erreproduzitzen duen sistema honen azterketan, gure aletxoa jartzen saiatu gara oraingo sarrera honetan. Ditugun muga teorikoez jakitun, hurrengo galdera honekin amaitu nahi genuke geure sarrera: posible al da emakume langileok inguratzen gaituen biolentziatik  askatzea errealitate kapitalista bere osotasunean abolitu gabe?