GIZARTEAREN BIOLENTZIAZ, JAI GIROAZ ETA HIPERSEXUALIZAZIOAZ

Behin baino gehiagotan aipatu izan dugu, biolentzia sistema kapitalistaren oinarrizko ezaugarrietako bat dela, akumulazioaren logikari erantzuteko tresna bat. Etika biolento bat egikaritzen da egunero indarkeriaz, eraso ezberdinen bidez. Biolentoa da lurraldeen ustiaketa, komunitate bat gosez hiltzen uztea, migratzera derrigortzea. Biolentoa da egunean zortzi ordu lanpostuan sartu behar izatea, etxebizitza bat izateko bizitza guztia hipotekatu behar izatea. Biolentoa da gure egunerokotasunean hitzegiteko, jarduteko, harremantzeko dugun modua. Ekoizpen harreman kapitalistek determinatzen dituztelako dira biolentoak harreman sozialak.

Biolentzia hori gure harremanen izaera indibidualista eta lehiakorrean inskribatzen da besteak beste. Norgehiagokak inposatutako biolentzia agerikoa zaigu, izan ere, konpetentziaren kulturak elikatu du gure bizitzaren igarotzea. Eskolan: nota onenak ateratzea, titulu gehien izatea, kualifikatuena izatea. Lagunartean: taldean nahitaezkoa izatea, lagun gehien dituena, jende gehien ezagutzen duena, gehien ligatzen duena, sare sozialetan jarraitzaile eta “like” gehien dituena. Lanean: lanposturik onena duena, soldata altuena jasotzen duena, sozialki onarpen gehien duena. Konpetentzia efektiborako gainera, determinatuta dauden ezaugarriak garatzen saiatzen gara, edertasun kanon inposatuak, adeitasun forma determinatuak…

Indibidualismoak, bestalde, honako bi ondorioak ekar ditzake: batetik, izaki sozial orori beharrezko zaion estimuaren etengabeko bilaketa frustratu batean murgiltzea edo bestetik, isolamendu pertsonal batera kondenatuta bizitzea. Afektuaren bilaketa horretan, badaude sistemak ezartzen dizkigun instituzio eta jarraibideak. Familia litzateke adibidez instituzio horietako bat. Familiari behar afektiboei erantzuteko beharra aurresuposatzen zaio, aldi berean, logika kapitalista erreproduzitzeko insitituzio disziplinario garrantzitsuenetako bat izanik. Aurreko sarrera batean esaten genuen legez “unitate kontraesankor bat osatzen du, alde batetik, obedientzian eta menpekotasunean sozializatzeko leku bat izanik, aldi berean, gerra sozial orokortu honetan bizirauteko babesleku liratekeen elkartasun harreman posibleetarako gotorleku bakanetakoa delako”. Txanpon beraren bi aurpegiak. Maitasunaren bilaketan inposatutako jarraibideak ere badira norberak familia bat eratzeko behar izana sentitzea, harreman sexu-afektiboak garatzeko beharra, kuadrila bat eratzekoa, ligatzekoa… Harremanen inguruan aritu izan garenean, sarritan aipatu izan dugu, gure harremanak balore kapitalista batzuen arabera eraikitzeko joera izaten dugula. Afektuaren bilaketa horretan, norgehiagokan, ordezkagarritasunean eta truke-baliopean sortutako harreman eredu inposatu hauetan eroriz eta gainera, komunitate eta senidetasunaren ilusio bat eraikiz. Horrek maitasunaren bidean bakardade gordinera kondenatzen gaitu: jendez inguratuta egon arren bakarrik egotearen sentsaziora.

Errealitatea konplexua den heinean, aipatutako helburu zein bizi eredua modu desberdin batean inposatuko dira kultura edo komunitatearen arabera, eta ezaugarri desberdinak garatuko ditu tokian tokiko bereizgarriekin. Baina eragina berdina izango da: frustrazioa. Inposatzen zaizkigun xedeak arrotzak zaizkigulako batzutan, adibidez familia bat sortzeko presioa sentitzea guk nahi ez dugunean; edo barneratu ditugun jomugak atzemanezinak zaizkigulako, adibidez unibertsitatera heldu eta berau gainditzeko ezintasuna. Gure egunerokotasunaren gaineko kontrola ez izateak frustratu egiten gaitu, inpotentzia eragiten digu.

Frustrazioaren teorian aditu batzuk diote, oztoporen batek blokeatzen duelako, helmuga bat lotu ezin bilakatzen zaigunean, etsipenak blokeo edo oztopo hori erasotzeko bulkada agresiboa sortzen duela. Aurkakotasunaren aurrean agertzen den erreakzio emozional gisa ere adierazten da askotan biolentzia hori, mehatxuzko egoera gisa identifikatzen dugunean momentu bat adibidez eta pentsamendu konkretu eta sentimendu sare bat sortzen da, kontziente edo inkontzienteki antolatutako erasoekin erantzuten dena. Frustrazio hori kanalizatzeko modu desberdinak egon daitezke, baina sistema honen eta era berean, gure bizitzen oinarrizko pilarea den biolentziak, frustrazio hori modu biolento batean ematea errazten du, erasoak zilegiztatzen ditu. Biolentzia tasak altuagoak dira kapitalismoak bere aurpegi basatiena erakusten duen tokietan, frustrazio maila altuagoetan erasoa proportzionalki biolentoagoa izango da. Honela, biolentziaren sorgin-gurpila sortzen da, biolentzia sistematikoak, langile klasearen baitan biolentzia hauspotzen du, eta biolentzia honek biolentzia estrukturala gure harremanetan egikaritzen laguntzen du, hau da, normalizatu egiten du.

Frustrazio edo etsipenak sortutako erantzun biolentoak anitzak izan daitezke; biolentziak, forma ezberdinak hartu baititzake erasoa gorpuzten duen subjektua zein den eta norekiko obratzen duenaren arabera. Biolentzia estrukturala deituko diogu, burgesiak langile klasea menpeko mantentzeko artikulatzen duen biolentzia sistematikoari, kapitalaren akumulaziorako beharrezko zaion estrategia objetibo bati dagokiona. Lanaren esparrutik haratago agerkari ezberdinak ditu biolentziak, kapitalak balore zein instituzio kulturalak sortzen dituelako. Era berean, subjektu debaluatuak perpetuatzeko, hauen aurkako erasoak sustatzeko, ideologia bat garatzen du, eta azken honen logikaren baitan kokatzen ditugu genero eta arraza biolentzia esaterako.

Genero biolentzia, emakumea subjektu debalutua denaren premisan oinarritzen da. Debaluazio hori, formazio sozial prekapitalista batetatik (patriarkatutik) oinordetu eta sistema kapitalistak bere behar aktualetara birformulatu du. Genero zapalkuntzaren nolakotasuna, produkzioaren beharren arabera birformulatzen joan da, adibidez, behar izan duenaren arabera emakumeak lan munduan sartuz edo ateraz, edo aborto legeak onartuz edo ez demografia arazoei erantzuteko.

Emakumearen kontrako biolentziak forma ezberdinak hartzen ditu, eta hamaika dira honen kontrako eraso motak. Kapitalismoaren baitan, esparru merkantilizatuan, hau da, lanaren esparruan, burgesiaren mediazio zuzenez ezartzen edo onartzen diren lege matxistak ere ohikoak dira, esaterako emakume bat lanetik bota ahal izatea haurdun geratu delako, baldintza estetiko batzuk bete behar izatea lanpostuetarako. Horrez gain, badago inperatibo sozialez ezartzen den lanaren banaketa sexual bat, emakumeak egiten dituen lanak, de facto, gutxietxita egotea eragiten duena. Adibidez, erresidentzietako langileen lana, garbitzaileena edo umeen zaintza. Horretaz gain, lan esparrutik kanpo, esparru ez- merkantilizatuan, langile klaseko gizonek hartzen duten bitartekari figuren (aktibo eta kontzienteak) bidez egikaritzen da genero biolentzia. Burgesiak sortutako baldintzen eta baloreen baitan, urte luzez, hezkuntzaren bidez, komunikabideetan, hau da, ideologiaren bidez, langile klaseko gizonezkoek emakume langilea erasotzen dute.

Eraso hauen baitan, etxeko indarkeriaren forma ezberdinak edota mota askotako eraso sexualak daude adibide gisara. Eraso sexualen inguruan hausnartzen ibili gara azken aldian, batez ere jai-giroan ematen direnak. Uda eta hortaz festak, hurbiltzen doazen honetan, eraso mota hauen zergatia analizatu eta berauek errotik ezabatzearen beharra lehen lerroan jarriz. Izan ere, momentuko bat-bateko erantzunetatik haratago (beharrezkoak direnak askotan), sakoneko azterketa bat beharrezkoa dela uste dugu, bestela berauek gainditzeko tresna gauzaezak solik garatuko ditugulako.

Horregatik jai giroan ematen diren eraso hauen esentziara joan asmoz, bi faktore azpimarratuko ditugu: jaiaren kultura eta hipersexualizazioa.

Kontsumitzen dugun jai ereduak aspaldi galdu zuen ospakizunaren zentzua. Are gehiago, ospakizun bat izatetik haratago, ospatzekorik ez dugunaren aitzakipean irteten gara sarri. Aste osoko lanaren ostean, nekatuta, monotoniatik irteteko aitzaki bat, edo zereginik ez duenarentzat frustrazioak itotzeko aitzakia bat bihurtu da gaur egun festa. Droga kontsumo neurrigabeak, errealitatetik abstraitzeko tresna gisa, desfasera garamatza.

Aski ikasia dugu kulturalki jai eremuan lotsagabekeria, agresibitatea eta edozein jarrera desegokik egunerokotasunean baino onarpen maila altuagoa dutela, drogen kontsumoen aitzakipean, aldez aurretiko desinhibiziorako mentalizatzen baikara. Askok jarrera hori ikasia dela diote eta jaietan harremantzeko moduak patroi kulturalei erantzuten dietela. Ikerketa askotan ikusi ahal izan dugu alkoholaren kontsumoak proportzionalki handitzen duela erasoak emateko aukera; areago, salatzen diren kasuen %50-75ean, erasoa egikaritu duen indibiduoak, aurreko orduetan alkohola kontsumitu du. Alkoholak, eta drogak oro har, errealitatea epaitzeko gaitasunak moldatzen ditu; batetik, elkar eragiteko eta komunikatzeko patroiak alteratzen ditu, eta bestetik autoprotekzio jokaerak murrizten ditu. Emozioen bat-bateko aldaketa bortitzak ematen dira kontsumoarekin eta pentsatzeko gaitasunak murrizten dira gehiegizko kontsumoarekin.

Horrekin batera, festa, hierarkia sozialean postu on bat eskuratzeko jokaleku bilakatzen da. Batetik, oinarrizkoena, harremantzeko dugun espazio gutxienetariko bat izanda, jaietan irteten ez bagara lagunak galtzeko aukera dugu. Bestetik ordea, hierarkia sozialean goruntz joateko aukera paregabea da, horretarako sozialki botere bat ematen duten jardunbideak daude, lagun gehiago egitea, borrokan egitea edo ligatzea kasu. Juerga, drogak eta jendea kontsumitzeko espazio bilakatzen da.

Momentuko plazerra arrazoizko estrategia bilakatzen da, epe-luzerako segurtasun faltaren gabezian. Plazerraren atzeratzeak bere xarma galdu du iada. Baldintza sozial eta ekonomiko prekarioek, emakume eta gizonak trebatzen ditu mundua objektu trukagarriez beteriko espazio bat bezala irudikatzeko, erabili eta botatzeko objektuz betetako toki bat.
– Zygmunt Bauman

Iraultza sexualak, iraultza sozialik gabe, halabeharrez hartuko duen eta hartzen dabilen forma, kapitalaren moralarena da, aipatutako ezaugarri indibidualista eta biolentoekin. Sexualitatearen eta harremanen inguruko proposamen politiko praktikorik garatu ez dugun honetan eta kapitalak industria sexualaren eta kulturalaren gaineko botere osoa duen honetan, jaiaren eta sexuaren artean sortu den lotura banaezinak, eraso potentzialetarako espazio bilakatzen du jaia; batez ere, subjektu zaurgarriarentzat, kasu honetan emakumearentzat. Identitatea, desio sexuala eta fantasia, maila industrialetan etekin ekonomikorako objektu soil bihurtu dira.

Gaur egun sexualitatea oso industria emankorra da eta pornografiak ezartzen ditu sexualitatearen oinarriak. Gizonaren supremazia betikotzen du, inungo afekturik gabeko (batzuetan elkarrizketarik gabeko) harremanak sustatzen ditu eta biolentziaren eta dominazioaren erotizazio bat garatzen du, besteak beste. Gaur egun hardcore pornografia deiturikoak, 10 eta 13 milloi bitarteko irabaziak sortzen ditu urtean eta irabazi hauen erdia ere ez litzateke legala izango. Sexualitatearen etika kapitalak ezartzen duen hontan, pornografiaren, gazteentzako telesailen edoeta jai ereduaren bitartez, emakumearen zaurgarritasun egoeran sakontzen du.

Norbere beharrizanak asetzea baino inolako interes sakonagorik gabe, ligatzeko aukera paregabea bilakatu da edozein jai giro. Momentuko plazerraren truke, edonor kontsumitzeko aitzakia. Jaietan ligatzearen kultura asko bultzatu izan da, “Gora ligoteo askea!” bezalako aldarriek, pegatinek eta kartelek apaindu izan dituzte gure txosnak maiz. Askapen sexualaren izenean, zeharka influentziatu dute praktika sexual indibidualistak, kontsumistak eta kasu batzuetan matxistak ematea, adibidez: estatus soziala hobetzeko jendearekin liatzera behartuta sentitzea norbera.

Esan dugu, ligatzeak baduela bere horretan botere sozial bat, materialki gehiago ligatzeak ezer aldatuko ez badizu ere (lanera joaten jarraituko duzu, isunak jasotzen eta hipotekatuta jarraituko duzu bihar) itxuran, hierarkia sozial batean igotzeko “erritua” da. Historikoki izan duen garapenaren ondorioz, sexualitatea boterea da eta hau praktikatzeak, komunitatean statusa ematen dizu. Ligatzeak, harreman zuzena du frustrazioarekin eta gure autopertzepzioarekin. Izan ere, ligatzearen merkatuan, kontsumorako produktuak bilakatzen gara, komunikabide eta orokorrean merkatuaren logika direlarik produktu horren nolakotasuna determinatzen dutenak. Produktu erakargarriena izatearen afera horretan, frustrazioak sortzen dira, baita guretzat produktu erakargarriena den hori kontsumitu ezin izateak.

Historikoki, ondorengotza biologikoaren boterea zuen gizonak, komunitatearen boterea zuen. Ondorengotza bermatzearen ekintza zein ideia, sakratua, mistifikatua eta gurtua izan da. Erritual ezberdin asko egin izan dira, emakume zein gizonen ugalkortasuna bermatzeko eta areagotzeko. Plazer espezifiko bat ugalkortasunarekin erlazionatu zen, horrela ba, jabetza pribatuaren sorrerarekin, emakumea ernaltzeko eskubidea zuen gizonak berak eta bakarrak, izango zuen honi plazer hori emateko eskubidea. Urte luzez estigmatizatua izan den praktika sexual horrek, erlijioaren ondorioz batez ere, gauekotasuna eta indarkeria suposatu izan du. Izan ere estigma horren baitan praktika hauek, moral sexual bat sortuko zuen, moral orokorrean eragin zuzena izango zuena. Aurrekari horiekin sortzen da sexuaren iraultzaren aldarria, plazerraren eta asakatasun indibualaren aldarria.

Jai giroan, inibizioak eta sexualizazioak, erasoetarako baldintza ezinobeak sortzen dituzte. Bizitzaren frustrazioak arindu eta harremanen kulturan parte hartzeko dinamika horretan, gaua hasi orduko gure buruari ligatzeko eta desfasatzeko helburua jarri diogu. Egunerokotasuna konpartitzen dugun eta hainbeste erakartzen gaituen horrekin, egunerokotasunean ausartu ez eta jai giroa (drogak, jaietako harremantze eredua…) behar izatea ligatzeko. Edo ezagutu ere egiten ez dugun pertsona bati, gure autoestima igotzeko edota momentuko plazerra asetzeko, nork bere beharretara subordinatzea, bion plazerra asetzen denaren aitzakipean.

Eszenatoki horrretan, jai eremuan gure frustrazioak itotzeko intentzioekin, drogen ondoriozko errealitatearen pertzepzio irreal batekin eta aurretik gure buruari jarri dizkiogun ligatzeko metarekin, tragedia bistakoa da. Honi, faktore garrantzitsuena gehitu behar zaio: emakumearen zapalkuntza, honen zaurgarritasuna.

Subjektu zaurgarriak erasotzeko errazagoak dira. Kasu honetan, sexualizazioaren frustrazioak kanalizatzeko diseinatutako subjektua emakumea da. Sexu erasoek, ondorio lazgarriak dituzte emakumearengan. Sexuak, autopertzepzioarekin zein afektuarekin harreman zuzena duen heinean, emakume hori subjektu politiko ezgaitu bat bilakatzen da. Gainera jai giroan ematen diren erasoak hain dira ohikoak, ezen erasoen patroi kulturalak sortzen diren. Eraso bakoitzak, patroi kultural hori elikatu eta iraunaraztea bermatzen du. Subjektu baten subordinazioa eragiten du, eta subjektu horren gaitasun politikoak desartikulatzen ditu. Subjektu ezgaiak, isolatuak, menpekoak sortuz.

Bere horretan, horrek suposatzen duen efektu suntsitzaileari gehitu behar zaio: langile klaseak izango lukeen iraultzarako potentzialitatea galtzen duela, gure askatasunaren bidean izan genezakeen berme bakarra agortuz. Horregatik garrantzitsua deritzogu, alde batetik, teoria politikoz hornitzea, erasoen oinarrian dagoen funts materiala xehatu eta berau gainditzeko estrategia eraginkor bat garatzearen beharrezkotasunagatik. Beste alde batetik, lanketarako puntu batzuk gehitu nahi ditugu:

  1. Jai eredu kapitalista berpentsatzearen garrantzia. Errealitatetik abstraitzeko beharrezkoa zaigun drogaren kontsumo neurrigabeak agerian uzten du harreman osasuntsuak garatzeko dugun ezintasuna. Gizartean aparientziazko botere baten eskuratzeak eragiten dituen norgehiagoka eta klase barneko gatazkak (obesesio sexuala, kontsumoa, borrokaldiak, haserrealdiak, erasoak, gaizki ulertuak) ugaritzeko eszenatoki bat da. Horregatik gure ospakizun ereduak formulatzeari ekin behar diogu.
  2. Harreman osasuntsuak eraikitzeko beharra. Gure arteko norgehiagokak, gure ingurukoen suntsiketaz gain, autosuntsipena ere eragiten du. Balore indibidualetatik haratago, zaintzan eta elkartasunean oinarritutako komunitate bat eratzen hasi behar gara. Etika komunista baten baitan jardunbide politiko kontziente bat garatuz.
  3. Emakumea objetibizatzen eta subjektu zaurgarri bilakatzen duen obsesio sexuala eten behar da. Sexuaren kulturak gure arteko harremanak kontsumo harreman izatea eragiten duen hori eten behar da. Eguneko 24 orduak sexuan pentsatzen egoteak eta honek gure betetasuna eragingo duelaren usteak, alienatu egiten gaitu. Arazo eta problematika errealitatetik urruntzen gaitu, bizitzaren zentralitatea hartzen duen horrek errealitatearen desitxuraketa bat eragiten baitu.
  4. Genero zapalkuntza gainditzeko langile kontzientzia hedatu behar dugu. Gizon langilea aktiboki inplikatu behar da genero zapalkuntzaren gaindipenean. Jarrera eraldatzaileak garatzeko, momentuko borondatetik haratago, instituzioak eratu beharko ditugu, eta emakume langilea subordinatzen duen edozein instituzio eta espresio kultural suntsitu.
  5. Emakume langileon ongizatea bermatzeko, momentuko erantzunak sistematizatu behar ditugu eta gaitasun errealak eskuratzen joan emakume langile erasotuei babes erreal bat eman ahal izateko. Azken urteetako erasoen tendentzia gorakor hori eteteko taktikak garatzea beharrezkoa da. Emakumeon ahalduntzea bermatu behar du honek, emakume langilearen eta lagile klase osoaren, askatasuna ekarriko duen iraultzaren lehen lerroa hartu dezan.
  6. Langileon eta batez ere, emakume langilearen babeserako, autodefentsaren beharrari eusten diogu. Momentuko paradigmak autodefentsa biolentoa izatea eragiten badu ere, biolentzia honen erabilera politikoari eta estrategikoari erreparatu nahi diogu, inolaz ere ez duelarik frustrazioaren eta biolentzia espontaneoaren zilegitasunik bilatzen, eraginkortasuna eta defentsa baizik.

Guk bitartean hausnarketarako puntu hauetan sakontzen jarraituko dugu, lan-lerro berriak proposatzen eta akatsetatik ikasten. Ortzimuga iraultza komunista delako, helburua argia da: emakume langilearen eta osotasunean langileriaren aurkako erasoak gainditu eta iraultza soziala lortzeko baldintza oparoenak lortzea. Iraultza komunista baita emakume langilearen askapen erreala lortzeko berme bakarra.